TOEFL, yoxsa IELTS: hansını verməli və nə vaxt heç birini

Ardıcıllığı tərsinə çevirməyin

Ən çox rast gəldiyimiz pul itkisi budur: namizəd əvvəlcə imtahan verir, sonra universitet seçir. Nəticədə ya bal lazım olandan yüksək çıxır (aylar itir), ya da imtahanın özü hədəf universitetlərdə qəbul edilmir (pul itir).

Düzgün ardıcıllıq həmişə eynidir:

1. Universitet siyahısını qurun.
2. Hər universitetin qəbul etdiyi imtahanları və minimumları yoxlayın.
3. Siyahının kəsişməsinə baxın — bir imtahanla neçə universitetə çatırsınız?
4. Yalnız bundan sonra imtahana yazılın.

Fərqlər

Praktik baxımdan iki imtahan arasındakı əsas fərqlər:

• Format. TOEFL iBT tam kompüter üzərindədir; danışıq hissəsi mikrofona yazılır. IELTS-də danışıq hissəsi canlı imtahançı ilə söhbətdir (kompüter variantında da danışıq canlıdır).
• Yazı üslubu. TOEFL akademik, mühazirə-əsaslı mətnlərə meyllidir; IELTS-də tapşırıqlar daha müxtəlifdir (qrafik təsviri, məktub).
• Bal sistemi. TOEFL 0–120, IELTS 0–9. Universitetlər hər ikisi üçün ayrıca minimum dərc edir.
• Bölmə minimumları. Bir çox universitet ümumi baldan əlavə hər bölmə üçün minimum qoyur — ümumi balınız kifayət etsə də, bir bölmə aşağı olduğu üçün rədd edilə bilərsiniz.

Hansının «asan» olduğu şəxsdən asılıdır. Canlı danışıqda rahat olan üçün IELTS, kompüter qarşısında rahat olan üçün TOEFL daha uyğun gəlir.

Ölkəyə görə mənzərə

Bu hissə qərarın əsasıdır:

• Türkiyə — burada diqqətli olun. Türk universitetlərinin ekvivalentlik cədvəllərinin əksəriyyətində IELTS ümumiyyətlə yoxdur, bəziləri isə onu açıq şəkildə qəbul etmir (METU, Koç, Abdullah Gül). Boğaziçi qəbul edənlərdəndir. TOEFL iBT daha geniş qəbul olunur (ətraflı).
• Avropa (Polşa, Macarıstan, Baltikyanı ölkələr, Çexiya, İtaliya) — hər ikisi geniş qəbul olunur; bəzi universitetlər öz onlayn imtahanını da keçirir.
• Almaniya — ingilisdilli proqramlarda hər ikisi qəbul olunur; almandilli proqramlarda isə tamamilə fərqli sənəd lazımdır (TestDaF və DSH).
• Kanada — hər ikisi qəbul olunur; viza mərhələsində də dil sənədi rol oynayır.
• Qazaxıstan və Özbəkistan — bakalavr üçün heç bir universitet IELTS/TOEFL minimumu dərc etmir; qəbul müsahibə ilədir (ətraflı).

Alternativ imtahanlar

• Duolingo English Test — ucuzdur, evdən verilir, nəticə tez gəlir. Getdikcə daha çox universitet qəbul edir, amma hamısı yox — hədəf universitetin siyahısını yoxlamaq şərtdir.
• PTE Academic — bir çox universitet qəbul edir.
• Universitetin öz imtahanı — bir çox Avropa universiteti öz onlayn dil imtahanını keçirir və bu, tamamilə pulsuz ola bilər.
• Medium of Instruction məktubu — əvvəlki təhsiliniz tam ingilis dilində olubsa, bir çox universitet məktəbdən rəsmi məktubu kifayət sayır.

Son iki bənd ən çox qaçırılan qənaətdir.

Nə vaxt vermək lazımdır

• Nəticə müraciət sənədləri arasında ən uzun çəkənidir: imtahan tarixləri məhduddur, nəticə günlər–həftələr aparır, bal kifayət etməsə təkrar vermək lazım gəlir.
• Praktik qayda: müraciət mövsümündən ən azı 3–4 ay əvvəl ilk cəhdi edin.
• IELTS və TOEFL nəticələri iki il etibarlıdır — yəni erkən vermək itki deyil.

Bal hədəfi barədə dürüst cümlə

Universal bal yoxdur və universitetlərin böyük əksəriyyəti tələbi proqram səviyyəsində açıq dərc etmir (ətraflı). Ona görə internetdəki «filan ölkə üçün 6.5 lazımdır» cümlələrinin çoxu təxmindir.

Bizim qaydamız: mənbə demirsə, biz uydurmuruq — birbaşa universitetdən soruşuruq.

Tez-tez verilən suallar

Hər iki imtahanı vermək məntiqlidirmi? Nadir hallarda. Siyahınızda həm IELTS-i qəbul etməyən türk universitetləri, həm də yalnız IELTS-i qəbul edən bir qurum varsa, mənalı ola bilər. Əks halda pul itkisidir.

Duolingo ilə viza almaq olarmı? Bu, universitetin qəbulundan ayrı bir sualdır: bəzi ölkələrdə viza mərhələsində də dil sənədi tələb olunur və qəbul edilən siyahı fərqli ola bilər. Hər iki mərhələni ayrıca yoxlayın.

Balım köhnəlibsə nə etməli? IELTS və TOEFL nəticələri iki il etibarlıdır. Müddət bitirsə, təkrar imtahan lazımdır — ona görə imtahanı müraciət mövsümünə çox erkən deyil, 1–2 il əvvəl planlaşdırmaq optimaldır.

Növbəti addım

İki dəqiqəlik uyğunluq yoxlamasından keçin. Balınız yoxdursa, «hələ balım yoxdur» seçimini işarələyin — bu, sizi siyahıdan çıxarmır. Məsləhətçi əvvəlcə siyahını qurur, sonra həmin universitetlərin cari tələbini yoxlayır və yalnız bundan sonra hansı imtahanı verməli olduğunuzu deyir. Çünki 6.0 kifayət edən yerə 7.0 hazırlaşmaq aylarınızı aparır.

Müşahidələr İmperium kataloqundan götürülüb və mütəmadi yenilənir. Ekvivalentlik cədvəlləri və qəbul edilən imtahan siyahıları universitet tərəfindən dəyişdirilə bilər — imtahana yazılmazdan əvvəl universitetin öz səhifəsindən təsdiqləyin.