Türk universitetlərində dil tələbi: IELTS hər yerdə keçmir

Türkiyədə dil tələbi necə işləyir

Türkiyədə hər universitet öz dil ekvivalentlik cədvəlini dərc edir: hansı imtahanı qəbul edir və hər imtahan üçün minimum nə qədərdir. Bu cədvəl universitetin senatı tərəfindən təsdiqlənir və dəyişdirilə bilər.

Burada iki ayrı sual var və onları qarışdırmaq baha başa gəlir:

1. İngilisdilli proqrama girmək üçün hansı imtahan qəbul edilir?
2. Türkdilli proqrama girmək üçün türk dili sübutu necə verilir?

Cavablar tamamilə fərqlidir və bir universitet daxilində belə fakültədən fakültəyə dəyişə bilər.

IELTS-in Türkiyədəki real vəziyyəti

Kataloqumuzu qurarkən Türkiyə universitetlərinin ekvivalentlik cədvəllərini oxuduq və gördüyümüz mənzərə budur:

• IELTS cədvəllərin əksəriyyətində ümumiyyətlə yoxdur. Yəni universitet onu qəbul etmədiyini yazmır — sadəcə siyahıda saxlamır, bu da praktikada qəbul etməmək deməkdir.
• Bəzi universitetlər IELTS-i açıq şəkildə rədd edir. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (METU) və Koç Universiteti bunlar arasındadır. Abdullah Gül Universiteti də qəbul etmir.
• Bəziləri qəbul edir. Boğaziçi Universiteti IELTS-i qəbul edənlərdəndir.

Bu, ailələr üçün ciddi xəbərdir, çünki Azərbaycanda ümumi qənaət «IELTS hər yerdə keçir» şəklindədir. Türkiyədə bu doğru deyil.

Bəs onda nə qəbul edilir

Türk universitetlərinin cədvəllərində ən çox rast gəlinən variantlar bunlardır:

• YDS / e-YDS / YÖKDİL — Türkiyənin öz mərkəzi dil imtahanları. Demək olar ki, bütün cədvəllərdə var.
• TOEFL iBT — beynəlxalq imtahanlar arasında ən geniş qəbul olunanıdır.
• Universitetin öz hazırlıq imtahanı (muafiyet sınavı) — qeydiyyatdan sonra keçirilir və keçsəniz hazırlıq sinfindən azad olursunuz.
• PTE Academic, CAE/CPE — bəzi universitetlərdə.

Praktik nəticə: beynəlxalq imtahan verəcəksinizsə, Türkiyə üçün ən təhlükəsiz seçim TOEFL iBT-dir. Amma bunu da qaydaya çevirmək olmaz — hədəf universitetinizin cari cədvəlinə baxmaq lazımdır.

Hazırlıq sinfi: pis xəbər deyil

Dil sənədiniz yoxdursa, qəbul bitmir. Türk universitetlərinin böyük əksəriyyətində hazırlıq sinfi (hazırlık) var: bir il dil oxuyursunuz, sonra əsas proqrama başlayırsınız.

Nəzərə almalı olduğunuz üç şey:

1. Hazırlıq çox vaxt ayrıca ödənişlidir. İllik büdcənizə bir il əlavə olunur.
2. Sonunda imtahan var. Keçməsəniz, təkrar ola bilər.
3. Türkiyə Bursları hazırlığı əhatə edir. Təqaüdlə gedirsinizsə, bir illik türk dili kursu proqramın içindədir — hətta ingilisdilli oxuyacaqsınızsa belə.

Türkdilli proqramlar

Türkdilli proqram seçirsinizsə, ingilis dili imtahanı çox vaxt ümumiyyətlə lazım deyil. Əvəzinə türk dili səviyyəniz yoxlanılır — adətən TÖMER sertifikatı və ya universitetin öz türk dili imtahanı ilə. Tələb olunan səviyyə universitetdən asılıdır və çox vaxt B2–C1 aralığındadır.

Azərbaycanlı tələbələr üçün bu, ciddi üstünlükdür: türk dilinə keçid digər dillərdən qat-qat sürətlidir. Amma «anlayıram» ilə «sertifikatım var» eyni şey deyil — sənəd tələb olunur.

Sıra ilə nə etməli

1. Hədəf universitetlərinizin siyahısını qurun.
2. Hər biri üçün cari ekvivalentlik cədvəlini tapın — köhnə cədvəllər internetdə çox dolaşır.
3. Cədvəllərin kəsişməsinə baxın: bir imtahanla neçə universitetə çatırsınız?
4. Yalnız bundan sonra imtahana yazılın.

Bu ardıcıllığı tərsinə çevirmək — əvvəlcə imtahan vermək, sonra universitet seçmək — ən çox gördüyümüz pul itkisidir.

Bizim rolumuz

Sizə bir bal deyib imtahana göndərmirik. Əvvəlcə siyahınızı qururuq, sonra həmin universitetlərin cari cədvəlini yoxlayırıq, dərc olunmayıbsa birbaşa universitetdən soruşuruq. Ümumi ingilis dili tələbi məntiqini IELTS neçə bal lazımdır bələdçisində izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

IELTS-im var, tamamilə boşa getdimi? Xeyr. Avropa istiqamətlərində — Polşa, Macarıstan, Baltikyanı ölkələr, İtaliya, Çexiya — IELTS geniş qəbul olunur. Sadəcə Türkiyə üçün ayrıca yoxlama lazımdır və bəzi hallarda əlavə olaraq TOEFL və ya universitetin öz imtahanı tələb oluna bilər.

Hazırlıq sinfindən azad olmaq üçün nə etmək lazımdır? Universitetin öz muafiyet imtahanını vermək və keçmək. Bu imtahan qeydiyyatdan sonra keçirilir və dil sənədiniz olmasa belə iştirak edə bilərsiniz.

Türk dilini bilirəm, sertifikat lazımdırmı? Bəli. Universitetlər rəsmi sənəd tələb edir — TÖMER sertifikatı və ya universitetin öz türk dili imtahanının nəticəsi. «Anlayıram» ilə «sənədim var» eyni şey deyil.

Növbəti addım

Uyğunluq yoxlamasından keçin. Hazırda dil sertifikatınız yoxdursa, «hələ balım yoxdur» seçimini işarələyin — bu, sizi siyahıdan çıxarmır, sadəcə tələbi sonradan yoxlayacağımızı bildirir. Sonra məsləhətçi sizə hansı imtahanın sizin siyahınıza uyğun olduğunu deyir.

Rəqəmlər və müşahidələr İmperium kataloqundan götürülüb və mütəmadi yenilənir. Ekvivalentlik cədvəlləri universitet senatı tərəfindən dəyişdirilə bilər — imtahana yazılmazdan əvvəl universitetin öz səhifəsindən təsdiqləyin.